Bilimsel Kalite Ölçülebilir Mi?
Akademik dünyada, tıpkı müzikte "en çok dinlenenler" listesi veya sinemada gişe rekorları olduğu gibi bazı sıralama ve kalite ölçüm metrikleri mevcuttur. Bugün araştırmacıların CV'lerinde sıklıkla övündükleri, ünvan almak (doçentlik vb.) için ön koşul sağlayan İmpakt Faktörü (Impact Factor) ve h-indeksi gibi terimlere ışık tutuyoruz.
İmpakt Faktörü (Etki Değeri) Nedir? Dergiler İçin Nota Vermek
İmpakt Faktörü (IF), genellikle "Clarivate" (Web of Science'ı yöneten kurum) tarafından hesaplanan, bir derginin ne kadar "prestijli" veya alanında etki uyandıran bir dergi olduğunu gösteren sayıdır.
Nasıl Hesaplanır? Çok basittir: Belirli bir yıldaki IF, ilgili derginin son 2 yıl içinde yayınladığı tüm akademik çalışmalara diğer yayınlar tarafından o yıl içinde yapılan toplam atıf sayısının, ilgili 2 yılda basılan makale sayısına bölünmesidir.
Örnek: Dergi X, 2022'de 50 makale, 2023'te 50 makale olmak üzere 100 makale yayınlasın. 2024 yılı içinde bu 100 makale toplamda 400 kez başka kaynaklarda zikredilsin (atıf alsın). Derginin 2024 yılı İmpakt faktörü = 400/100 = 4.0 olacaktır.
Yüksek İmpakt Faktörü = Mükemmeliyet Mi Demek?
Bir derginin elit bir skalada olduğunu (örneğin Nature, Science, Lancet) IF sayısının yüksekliği net olarak ortaya koyar. Ancak bazı eleştiriler mevcuttur. Derginin IF sinin yüksek olması her makalenin çok atıf aldığı anlamına gelmez; belki sadece yayımlanan devrimsel bir makale o derginin puanını yukarı uçurmuştur. Bu yüzden sadece dergi değil makalenin atıfı incelenmelidir (Article-level metrics).
H-İndeksi (h-index): Yazarların Karnesi
Fizikçi Jorge Hirsch tarafından 2005'te önerilen bu metrik, derginin değil bizzat araştırmacının (bilim insanının) kalitesini/üretkenliğini ölçer.
Nedir? Bir akademisyenin "en az h kez atıf almış, h sayıda makalesi" varsa, bu kişinin indeks değeri "h" olarak kabul edilir.
Örnek: Prof. Ayşe Dr'ın h-indeksi 15 ise, bu hocanın bugüne kadar yayınladığı onlarca veya yüzlerce yayından "en az 15 tanesi, 15 ve daha üzeri sayıda atıf (başka araştırmacıların teyidi) almıştır" anlamına gelir. h-indeksinin bir sayısının bile artması yıllar alan çok büyük bir başarı göstergesidir.