Sistematik Derleme Çalışmalarının Yükselişi
Günümüzde bilimsel yayın sayısının devasa boyutlara ulaşması, araştırmacıların belirli bir konudaki bulgulara toplu olarak bakmasını zorlaştırmaktadır. Tam bu noktada devreye giren "sistematik derleme", dağınık haldeki kanıtları toplayıp eleştirel bir süzgeçten geçirdiğiniz üst düzey bir makale türüdür.
Eğer bir sistematik derleme yapmayı düşünüyorsanız, rastgele bir okuma yerine son derece disiplinli adımlar atmanız gerekir.
Aşama 1: Araştırma Sorusunu Netleştirmek (PICO Yöntemi)
İyi bir başlık oluşturmanın yolu PICO formatından geçer:
- P (Patient/Population - Sorun/Evren): Kimi inceliyorsunuz? Ör: Tip 2 diyabetli yaşlılar.
- I (Intervention - Müdahale): Hangi tedavi veya değişkeni dahil ediyorsunuz? Ör: Düzenli yürüyüş egzersizi.
- C (Comparison - Karşılaştırma): Bir kontrol grubu var mı? Ör: Egzersiz yapmayan grup.
- O (Outcome - Sonuç): Neyi ölçüyorsunuz? Ör: Kan şekeri düzeylerindeki düşüş.
Aşama 2: Kapsamlı Literatür Taraması (Veritabanı Belirleme)
Artık ne arayacağınızı biliyorsunuz. MakaleBul (OpenAlex), PubMed, Scopus, Web of Science gibi geniş çaplı arama motorlarında Boolean operatörleriyle (VE, VEYA) tarama yapmalısınız. Unutmayın, "gri literatür" adı verilen, henüz yayımlanmamış tezler veya raporlar da sistematik derlemelerin önemli parçaları olabilir.
Aşama 3: Dahil Etme ve Dışlama Kriterlerinin Belirlenmesi
Karşınıza çıkan binlerce sonucu nasıl süzeceksiniz?
- Dahil Etme (Inclusion): Sadece randomize kontrollü çalışmalar, sadece İngilizce olanlar, sadece son 5 yılda basılanlar vb.
- Dışlama (Exclusion): Hayvan deneyleri, olgu sunumları, sadece özet olarak basılanlar vb.
Bulunan tüm makale başlıkları ve özetleri, en az iki araştırmacı tarafından bu kriterlere göre incelenip oylanmalıdır (PRISMA akış diyagramı bu aşamayı harika gösterir).
Aşama 4: Kalite Değerlendirmesi / Bias (Yanlılık) Analizi
Dahil etmeye karar verdiğiniz 20 makale cidden "kaliteli" mi? Metodolojisi zayıf, örneklem boyutu küçük veya çıkar çatışması barındıran araştırmalar sonucunuzu zehirleyebilir. Cochrane Risk Değerlendirme Aracı veya Newcastle-Ottawa skalası gibi bilimsel metrikler kullanarak her makaleye not verin.
Aşama 5: Veri Sentezi ve Meta-Analiz
Topladığınız makaleler eğer sayısal ve istatistiksel oranda benzer veriler sunuyorsa, bir yazılım yardımıyla (RevMan, R vb.) "Meta-Analiz" yapabilirsiniz. Meta-analiz, bağımsız çalışmaların sonuçlarını matematiksel olarak tek bir potada eritir ve "Kesinlikle yürüyüş yapmak diyabeti şu oranda faydalı etkiler" gibi mega bir yanıt sunar.
MakaleBul İşinizi Nasıl Kolaylaştırır?
MakaleBul, binlerce sonucu hızlıca çekmeniz için optimize edilmiştir. OpenAlex veri altyapımız, dünyanın en geniş derleme altyapısına hazır şekilde sonuçları size listeler. Sonuçları tarih, alaka ve açık erişim şeklinde eleyebilirsiniz.